gototopgototop

  • PDF

M?c  tiu:


                                                                                                                                - Hi?u v? khi ni?m v sinh hi?m mu?n
                 - Hi?u ???c m?t s? nguyn nhn d?n ??n v sinh
                 - N?m ???c quy trnh khm v ch?n ?on v sinh n?, v sinh nam
                 - Bi?t cch khai thc lm b?nh n v t? v?n cho c?p v? ch?ng hi?m mu?n
 

1. ??NH NGH?A


    Hi?m mu?n (v sinh) ???c ??nh ngh?a khi m?t c?p v? ch?ng h?p php, trong ?? tu?i sinh s?n, khng c thai sau 01 n?m chung s?ng m khng s? d?ng m?t bi?n php trnh thai no. ??i v?i ng??i v? trn 35 tu?i th quy ??nh th?i gian l 06 thng, tr??ng h?p c nguy?n nhn r rng th th?i gian khng ??t ra.
   V sinh nguyn pht l ch?a c thai l?n no. V sinh th?  pht l trong ti?n s? ? t?ng c t nh?t 01 l?n mang thai,  sau ? >01 n?m khng c thai l?i.
   T? l? v sinh thay ??i t? 10-18%. T?i Vi?t Nam, theo ?i?u tra qu?c gia v? dn s? n?m 1982, t? l? v sinh l 13%.
 

2. NGUYN NHN


T? l? v sinh n? chi?m 40%, v sinh  nam 40%, v sinh khng r nguyn nhn chi?m 20%.
Nguyn nhn v sinh n?: Do vi t? cung chi?m 35%, do r?i lo?n phng non chi?m 35%, l?c n?i m?c t? cung chi?m 20%, khng r nguyn nhn chi?m 10%.
Nguyn nhn v sinh nam: B?t th??ng v? tinh d?ch ??: 26,4%, gin t?nh m?ch th?ng tinh : 12,3% , suy tinh hon:  9,4%, t?c ?ng d?n tinh: 6,1%, cc y?u t? b?m sinh, m?c ph?i, mi?n d?ch, r?i lo?n c??ng, khng xu?t tinh.

3. QUY TRNH KHM VCH?N ?ON NGUYN NHN GY V SINH N?


3.1. H?i b?nh:


- Tu?i, ngh? nghi?p.
- Th?i gian chung s?ng v mong mu?n c thai.
- Kh? n?ng v t?n su?t giao h?p.
- Ti?n s? thai nghn: s? l?n ??, ph thai, thai ngoi t? cung, s?y thai.
- Cc bi?n php trnh thai ? dng.
- Chu k? kinh nguy?t: Tu?i b?t ??u hnh kinh, kinh nguy?t ??u hay khng ??u, chu k? bao nhiu ngy, s? ngy th?y kinh, c ?au b?ng khi hnh kinh khng?
- Ti?n s? ph?u thu?t ??c bi?t l ph?u thu?t ti?u khung.
- Cc b?nh ly nhi?m qua ???ng tnh d?c.
- Ti?n s? b?n thn v gia ?nh, b?nh n?i khoa.
 

 3.2. Th?m khm lm sng:

3.2.1. Khm ton thn tm cc nguyn nhn c th? d?n t?i hi?m mu?n v sinh: ch?m pht tri?n, th?a cn, bo ph, r?m long (bi?u hi?n c?a h?i ch?ng bu?ng tr?ng ?a nang), cc b?nh l n?i ti?t (b?nh tuy?n gip, b?nh l tuy?n th??ng th?n, ?i tho ???ng), b?nh ton thn n?ng (tim m?ch, cao huy?t p).

3.2.2. Khm ph? khoa:


Th?m khm b? ph?n sinh d?c ngoi: km pht tri?n hay bnh th??ng? c c??ng androgen?
?nh gi b?t th??ng ?u?ng sinh  d?c: D? d?ng, t?n th??ng c? t? cung (l? tuy?n, polype, u ??, khot chop, c?t c?t), u x? t? cung,  u bu?ng tr?ng, l?c n?i m?c t? cung. 
 

3.3.Cc th?m d ch?n ?on nguyn nhn gy v sinh n?

3.3.1. Siu m


- Siu m t?ng qut ti?u khung l th?m d c? b?n ban ??u: ?nh gi t? cung- bu?ng tr?ng v cc b?t th??ng.
- Siu m nang th? c?p (Antral Follicle Count AFC): l t?ng s? nang non kch th??c  t? 2 10mm (trung bnh) ??m ???c qua siu m ???ng m ??o ? c? 2 bn bu?ng tr?ng vo  ngy 2-3 c?a vng kinh ho?c ngy 1 FSH. M?i bu?ng tr?ng c t? 5 10 nang  (AFC t? 10 - 20), AFC d??i 4 nang tin l??ng ?p ?ng km v?i kch thch bu?ng tr?ng. L ph??ng php ??n gi?n, d? lm, c gi tr? d? bo c? ?p ?ng km v ?p ?ng qu m?c c?a bu?ng tr?ng, k?t h?p ?nh gi nang t?n d?.
- Siu m theo di s? pht tri?n c?a nang non trong chu k? t? nhin ho?c chu k? c kch thch bu?ng tr?ng.
- Siu m b?m n??c bu?ng t? cung khi c nghi ng? polype bu?ng t? cung, dnh bu?ng t? cung, vch ng?n t? cung. Th?c hi?n khi s?ch kinh 3-5 ngy, king quan h? tnh d?c v b?nh nhn ???c th?m khm lo?i tr? cc vim nhi?m sinh d?c v c thai.

3.3.2. Xt nghi?m n?i ti?t


- Xt nghi?m FSH, LH, E2, Prolactin ???c th?c hi?n vo ngy 2-3 c?a chu k?, sng l?c cc r?i lo?n phng non, bu?ng tr?ng ?a nang, t?ng Prolactin, gi?m d? tr? bu?ng tr?ng.
 - Gi tr? bnh th??ng:  FSH < 10 mIU/ml; LH/FSH < 1; PRL <400mIU/ml; E2 < 80 pg/ml
- M?t s? b?t th??ng:
     . Suy s?m BT:   FSH??;  LH??;  E2 ?
    .  Suy D?- TY- BT: FSH ??; LH ??; E2 ?
    .  PCOS    LH/FSH >1; E2 ?
    . Gi?m DTBT: FSH ?; E2 ?
    . PRL cao: > 400pg/ml ( >600pg/ml c?n ?)

3.3.3. Ch?p t? cung vi tr?ng


- Hystero Salpingo Gram- HSG l ch?p bu?ng t? cung c thu?c  c?n quang.
-Thu?c  qua c? t? cung ?  bu?ng t? cung ? Vi t? cung ? ? b?ng.
- HSG cho bi?t tnh tr?ng bu?ng t? cung v vi t? cung qua cc phim b?m thu?c, tho thu?c v phim ch?p mu?n (15-20 pht sau). 
 - Th?i ?i?m: S?ch kinh 2-3 ngy, king giao h?p ho?c giao h?p dng BCS
 - CC?: c thai, nhi?m trng ph? khoa, rong kinh, rong huy?t

3.3.4. ?nh gi d? tr? bu?ng tr?ng


 D? tr? bu?ng tr?ng l kh? n?ng cung c?p non c?a bu?ng tr?ng. ?nh gi d? tr? bu?ng tr?ng d?a vo tu?, cc xt nghi?m n?i ti?t c? b?n, siu m nang th? c?p v m?t s? th?m d khc.
- Tu?i: Tu?i l y?u t? xc ??nh kh? n?ng sinh s?n trong chu k? t? nhin v chu k?  h? tr? sinh s?n v tu?i l yu t? tin l??ng d? tr? bu?ng tr?ng. T? l? c thai gi?m t? 50% ? ph? n?  <30 tu?i  ? 10% ? ph? n? >40 tu?i, tnh theo t?t c? nguyn nhn gy v sinh.
- FSH (xem ph?n xt nghi?m n?i ti?t) 
- E2 c? b?n: E2 l xt nghi?m n?i ti?t ???c th?c hi?n vo ngy 2-3 c?a chu k?. E2>80pg/ml th d? tr? bu?ng tr?ng gi?m. Tuy nhin gi tr? tin l??ng c?a E2 c? b?n khng cao nh? FSH c? b?n.
- AMH (Anti Mullerian Hormone):  AMH l m?t glycoprotein, ???c ti?t t?  cc t? bo h?t c?a nang non s? c?p. AMH cho bi?t s? nang non non hi?n c trong bu?ng tr?ng g?i l d? tr? bu?ng tr?ng. ???c xt nghi?m vo b?t k? ngy no c?a vng kinh. AMH  bnh th??ng : 5-<15pmol/l; AMH cao >15pmol/l; AMH th?p<5pmol/l; PCOS  n?ng ?? AMH t?ng 2-3 l?n so v?i ng??i bnh th??ng. Hi?n nay AMH l y?u t? ?nh gi chnh xc nh?t d? tr? bu?ng tr?ng v thu?n ti?n cho b?nh nhn.
- InhibinB: l xt nghi?m sng l?c v? d? tr? c?a bu?ng tr?ng. Inhibin B do t? bo h?t trong pha nang non c?a chu k? kinh nguy?t ti?t ra.Inhibin B th?p d??i 45pg/ml th d? tr? bu?ng tr?ng gi?m.
- AFC: (xem siu m nang th? c?p)

4. QUY TRNH KHM V CH?N ?ON NGUYN NHN GY V SINH NAM

4.1. H?i b?nh:


- Ngh?  nghi?p
- Ti?n s? ht thu?c, u?ng r??u
- Th?i gian v sinh v ti?n s? sinh s?n tr??c ?
- T?n su?t giao h?p v r?i lo?n tnh d?c
- K?t qu? nh?ng l?n ch?n ?on v ?i?u tr? tr??c ?
- Ti?n s? cc b?nh ly truy?n qua ???ng tnh d?c
- Vim tinh hon do quai b?, tinh hon ?n c th? lm teo tinh hon.
- B?nh l n?i khoa (?i tho ???n, tim m?ch), b?nh l ngo?i khoa (cc ph?u thu?t vng b?n b?ng, ph?u thu?t phc m?c thnh sau)
 

4.2. Khm lm sng


- Th?m khm d??ng v?t, tinh hon, mo tinh.
- Pht hi?n gin t?nh m?ch th?ng tinh.
- Tnh tr?ng vim nhi?m ho?c nh?ng b?t th??ng ? b? ph?n sinh d?c.
 - H??ng d?n cc xt nghi?m c?n thi?t.
 

4.3. Xt nghi?m tinh d?ch ??


-  L xt nghi?m c? b?n nh?t v khng th? thi?u khi th?m khm m?t c?p v? ch?ng hi?m mu?n.
 - ?nh gi s? b? kh? n?ng sinh s?n c?a ng??i ch?ng, h??ng t?i nh?ng xt nghi?m c?n lm ti?p theo v ??a ra ph??ng h??ng ?i?u tr?.
- Th?i gian king giao h?p  t? 2 5 ngy.
- Tiu chu?n ch?n ?on tinh d?ch ?? theo WHO 1999 v WHO 2010.
THNG S?     WHO 1999    WHO 2010
Th? tch tinh d?ch    ? 2ml    ?1,5ml
pH    ? 7,2    ? 7,2
M?t ?? tinh trng     ? 20tri?u/ml    ?15 tri?u/ml
T?ng s? tinh trng    Khng ?nh gi    ?39 tri?u
Di ??ng    A ?25%
Ho?c A + B ? 50%    PR ? 32%
Ho?c PR +NP ?40%
T? l? tinh trng s?ng    ? 75%    ? 58%
Hnh d?ng bnh th??ng    ?15%    ?4%
T? bo l?    ?1tri?u/ml    ?1tri?u/ml

M?t s? khi ni?m: so snh gi tr? th?c t? xt nghi?m ???c v?i ng??ng tham kh?o
-    Normo-zoospermia: Tinh d?ch ?? bnh th??ng
-    Azzospermia: khng c tinh trng trong m?u xu?t tinh.
-    Oligo-zoospermia: Tinh trng t 
-    Astheno-zoospermia:Tinh trng y?u  
-    Terato-zoospermia: Tinh trng d? d?ng
-    Oligo-Astheno-Teratozoospermia (OAT): ph?i h?p c? 3
 

4.4. Xt nghi?m n?i ti?t:


Ch? ??nh xt nghi?m n?i ti?t trong v sinh nam khi tinh d?ch ?? b?t th??ng, ??c bi?t l khi khng c tinh trng, m?t ?? tinh trng d??i 10tri?u/ml, r?i lo?n tnh d?c gi?m ham mu?n, li?t d??ng.
-    FSH, LH, Testoterone th?p: suy sinh d?c.
-    FSH >20IU/ml, LH tang cao, testosterone th?p ho?c bnh th??ng: suy tinh hon
-    PRL cao: u tuy?n yn.
 

4.5. Siu m


- Siu m qua tr?c trng ???c ch? ??nh ?? ch?n ?on t?c ?ng d?n tinh.
- Siu m qua bu xc ??nh kh?i ? bu v c th? xc ??nh ???c gin t?nh m?ch tinh nh?.
 

4.6. Cc xt nghi?m khc


- Ch?c mo tinh ch?n ?on (PESA) v sinh thi?t tinh hon (TESE): p d?ng cho b?nh nhn khng c tinh trng v?i kch th??c tinh hon bnh th??ng v n?ng ?? FSH bnh th??ng. 
 

5. NH?NG B??C C?N LM TRONG  L?N KHM ??U TI?N CHO M?T C?P V? CH?NG HI?M MU?N


- Th?i ?i?m: B?t k? th?i ?i?m no.
- Khm ph?  khoa, siu m, Chlamydia, ?i?u tr? vim nhi?m
- H?n  xt nghi?m n?i ti?t  ngy 2-3 vng kinh, STDs, AFC...
- Xt nghi?m tinh d?ch ??. 
- H?n s?ch kinh 2-3 ngy , king giao h?p  ?  khm l?i ?  ch?p TC-VT
 

6. LM H? S? B?NH N V T? VN ?I?U TR?

6.1. Lm b?nh n


- Lm b?nh n khi c ??y ?? xt nghi?m c?a  hai v? ch?ng.
- Ki?m tra cc xt nghim lm ?ng th?i ?i?m c gi tr? nh?t.
- K?t lu?n nguyn nhn v sinh v t? v?n h??ng ?i?u tr?.
- H??ng d?n cc th? t?c hnh chnh c?n thi?t khi th?c hi?n cc k? thu?t h? tr? sinh s?n.
 

6.2. T? v?n ?i?u tr?: Khi t? v?n c?n d?a vo cc thng tin sau ?? ??a ra h??ng ?i?u tr? ph h?p nh?t cho khch hng.


- Tu?i c?a ng??i v?.
- S? n?m v sinh.
- Ti?n s? s?n ph? khoa.
 - ?i?u ki?n gia ?nh, kinh t?, ??a l
 

 TI LI?U THAM KH?O


1. Nguy?n Th? Ng?c Ph??ng (2003).V sinh v nh?ng v?n ?? m?i 
2. Tr?n Th? Ph??ng Mai (2007) Hi?m mu?n- V sinh v cc k? thu?t HTSS.
3. Nguy?n Vi?t Ti?n, Nguy?n Ng?c Minh, Nguy?n Xun H?i cng c?ng s? (2013). Cc quy trnh ch?n ?on v ?i?u tr? v sinh.